كى فرض وجود او كيف كان مستلزم ارتفاع واقع نيست ، لزوم را مسلم داريم - و صدق مقدّم را منع كنيم . و آنج در بيان صدق آن گفته است - كى جون وجود او بر تقدير ثبوت مستلزم ارتفاع واقع نباشذ « ( مستلزم ارتفاع واقع نباشد ) » ممنوع است ، جه جايزست - كى مستلزم ارتفاع واقع باشذ بر تقدير عدم ثبوت او ، و در تصوّر اين ، و امثال اين ، دقتيست . بس تأمل « 1 » آن واجب باشذ تا روشن گردد . و اگر به آن معنى ديگر مىخواهد - واجب باشد بيان آن تا بحسب آن - بر آن سخن گوئيم . دوم - بعض الجسم ممتد فى الجهات الى غير النهايه ، حقّ است ، و الّا نقيض او صادق شود - لا شيء من الجسم بممتدّ فى الجهات الى « 2 » غير النهايه ، و منعكس شود بآنك لا شيء من الممتدّ فى الجهات - الى « 3 » غير النهاية بجسم « 4 » و اين كاذب است ، بسبب « 5 » صدق نقيض او بل ضدّ او ؛ اعنى . كلّ ممتدّ فى - الجهات الى غير النهاية جسم . « [ و ] » حلّ آن اينست - كى موضوع جزئيه - كى مدعى است ، اگر مقيد بوجود خارجى نمىكنند صادق است ، - جه بعضى اجسام كى در ذهن است جنين « 6 » است . و اگر مقيد به آن مىكنند واجب باشذ - كى قيد را در نقيض سالب او و در « 7 » عكس آن رعايت كنند ، و حينئذ منافى صدق موجبه كلّى - كى محمول آن مقيد - بوجود خارجى نباشذ « ( نباشد ) » و اگر تقييد كنند به آن صادق نشود - بسبب عدم موضوع او در خارج . سيّم - آنك از ثبوت امكان - امكان ثبوت لازم نمىآيذ ، بس از صدق بعض ج ب بالامكان العامّ - امكان صدق بعض ج ب بالفعل لازم نيايد ، - جه اول حكم است بثبوت امكان ، و ثانى حكم است بامكان ثبوت .

--> ( 1 ) - تاويل - م . ( 2 ) - تاويل - م . ( 3 ) - تاويل - م . ( 4 ) - جسم - م . ( 5 ) - به جهت - م . ( 6 ) - جنس - اصل . ( 7 ) - ساليه يا در - م .